Żywoty słynnych filozofów oraz ich wybory i upodobania

Tłumaczenie, opracowanie i komentarz: Beata Gaj
Przekład z języka greckiego
Termin wydania: październik 2026

W związku z istniejącą od ponad 20 lat nową edycją grecką dzieła Diogenesa Laertiosa, doksografa z okresu tzw. drugiej sofistyki, autora podstawowego źródła historii filozofii greckiej która to edycja wykazuje co najmniej 600 różnic z wcześniejszym wydaniem, będącym podstawą jak dotąd jedynej polskiej edycji dzieła (Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, przeł. I. Krońska, K. Leśniak, W. Olszewski i B. Kupis, Warszawa 1968 (oraz wyd. III 1984).), zaistniała pilna potrzeba nowego polskiego wydania. Podjęła się tego Beata Gaj, autorka najnowszej monografii poświęconej Diogenesowi Laertiosowi, jak również badaniom nad stylem i gatunkami zawartymi w jego dziele, filolożka klasyczna i tłumaczka, która zajmuje się Diogenesem od ponad 30 lat.
Podstawą translacji zawartych w publikacji jest edycja źródłowa Markovicha z wykorzystaniem uwag z łacińskiej edycji Cobeta: Diogenes Laertius, Vitae Philosophorum: Libri I-X, ed. M. Marcovich, vol.1 et 2, Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Stuttgart 1999.
Cobet C. G., Diogenis Laertii De Clarorum Philosophorum Vitis, Dogmatibus et Apophtegmatibus Libri Decem. Ex Italicis Codicibus Nunc Primum Excussis Recensuit C. G. Cobet, […] Graece et Latine cum Indicibus, (Paryż 1862).

Kim był Diogenes Laertios:
Διογένης Λαέρτιος (Diogénēs Laértios), w wersji zlatynizowanej znany jako Diogenes Laërtius, uchodzi powszechnie za starożytnego historyka filozofii i doksografa, który żył w III wieku naszej ery i napisał dzieło podzielone na 10 ksiąg pod tytułem Φιλοσόφων βίων καὶ δογμάτων συναγωγή, czyli „Żywoty słynnych filozofów oraz ich wybory i upodobania”. Jego dzieło jest ważnym źródłem wiedzy o filozofach, których pisma nie zachowały się do naszych czasów. Diogenes to autor idealny z perspektywy uczniów, którzy ewentualnie musieliby się uczyć jego biogramu: nie wiadomo o nim właściwie nic, poza tym że napisał cytowane wyżej dzieło oraz oprócz kilku informacji, które można z tegoż dzieła wywnioskować. Dla wielu pozostaje tzw. człowiekiem jednej księgi – homo unius libri. Określenie, przypisywane św. Tomaszowi z Akwinu, jest jednak w tym przypadku mylące, bowiem „człowiek jednej księgi” to ktoś, kto ewentualnie tylko przeczytał jedną księgę lub zawęził się do jednej dyscypliny, ktoś mało elastyczny, zasklepiony w swych poglądach. Diogenes Laertios – retor, poeta, filozof, a dowody na wszystkie te określenia można znaleźć w jego dziele – był człowiekiem o szerokich horyzontach. Napisał nie tylko jedną księgę – wspomina wszak o swej poezji wydanej jako Πάµµετρος (Pammetros), a przeczytać, choćby tylko w celu kompilacji, też musiał niejeden utwór.