Opis
Ogromne dzieło „Etymologii” Izydora z Sewilli (ok. 560-636) w pierwszym polskim przekładzie zostało wydane w 2024 roku (księgi 1-10). Kontynuacją edycji są księgi 11-20.
Autor połączył w nim dziedzictwo antyku z dorobkiem intelektualnym chrześcijaństwa. Opisując świat, czyni narzędziem poznania etymologię, która wyjaśnia źródłosłowy, nazywa rzeczy i próbuje zawrzeć odpowiedź na pytanie o istotę wszechrzeczy. Encyklopedia, słownik i podręcznik łaciny i greki zarazem, będąca summą ówczesnej wiedzy teologicznej i świeckiej. Przez całe średniowiecze były tekstem po Biblii najczęściej przepisywanym i czytanym, a także naśladowanym, tłumaczonym i komentowanym; inspirowały uczonych i poetów, kształtowały umysły pisarzy oraz czytelników, po czasy nowożytne. W 1999 roku Papieska Rada do Spraw Środków Społecznego Przekazu ogłosiła Izydora patronem Internetu, uzasadniając decyzję tym, że opracowując “Etymologie” stał się on twórcą najstarszej w historii ludzkości bazy danych.
Dzieło Izydora z Sewilli nie jest tylko pomnikiem dawnej kultury, świadectwem minionych epok, głoszącym ich wyblakłą, przebrzmiałą świetność. Katalogiem przestarzałych wierzeń, przekonań i nieaktualnych wiadomości o świecie. Przeciwnie, jest arcydziełem i dokumentem z zamierzchłej przeszłości, świadczącym jak daleką drogę przebyła ludzkość w swoim poznawczym i intelektualnym rozwoju. Wczesnochrześcijańskie źródło wiedzy nie wyschło. Nie jest jego rolą dorównywanie współczesnym źródłom wiedzy czy informacji. Zgodnie z zasadą że historia jest nauczycielką życia, spełnia raczej rolę zwierciadła, dzięki któremu możemy spojrzeć w głąb dziejów, ujrzeć początek intelektualnej wędrówki ludów Europy przez wieki. Pozwala docenić i uszanować osiągnięty przez ludzkość poziom, na który pracowały pokolenia uczonych, wynalazców, pisarzy, ale także lekarzy, rolników, budowniczych czy podróżników. W myśl słynnego twierdzenia filozofa i teologa Bernarda z Chartres (1060-1125): „Jesteśmy karłami, którzy wspięli się na ramiona olbrzymów. W ten sposób widzimy więcej i dalej niż oni, ale nie dlatego, ażeby wzrok nasz był bystrzejszy lub wzrost słuszniejszy, ale dlatego, iż to oni dźwigają nas w górę i podnoszą o całą gigantyczną wysokość”.
„Etymologie” skierowane są do czytelników zainteresowanych: patrologią, teologią, filozofią, myślą Ojców Kościoła, mediewistyką, historią Kościoła, językoznawstwem, socjologią, historią kultury i nauki (także technicznej) oraz innymi naukami humanistycznymi. Posiada ogromne walory poznawcze, edukacyjne i dydaktyczne. Szczególnie polecana jest uczniom, a także studentom w/w dziedzin nauki, pracownikom naukowym, dziennikarzom, duchownym i szeroko pojętej inteligencji.
O autorze
Izydor z Sewilli (ok. 560 – 636) – teolog, historyk, encyklopedysta, przedstawiciel tzw. renesansu wizygockiego, który dziedzictwo antyku połączył z dorobkiem intelektualnym chrześcijaństwa. Święty, ojciec i doktor Kościoła katolickiego. Od ok. 600 roku biskup Sewilli. Dążył do podniesienia poziomu intelektualnego i moralnego duchowieństwa w swojej ojczyźnie. Zyskał sławę jako wybitny kaznodzieja i mówca, organizator synodów oraz twórca regulacji prawnych. Wspierał klasztory na Półwyspie Iberyjskim, wykazywał się także dobroczynnością wobec ubogich. Doradzał królom wizygockim.
Autor dzieł dogmatycznych, egzegetycznych, historycznych i dydaktycznych, między innymi: Sententiarum libri tres; De ortu et obitu patrum; Historia Gothorum, Vandalorum, Sueborum; De viris illustribus; Etymologiae; De natura rerum; De ecclesiasticis officiis; Regula monachorum; Synonyma.
Spis treści
Izydor z Sewilli, Etymologie, ks. 11–20: świat stworzony przez Boga, świat tworzony przez człowieka (T. Krynicka) 13
Księga 11. O człowieku i poczwarach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 39
1. O człowieku i jego częściach 39
2. O okresach ludzkiego życia 64
3. O poczwarach 71
4. O przemianach 78
Księga 12. O zwierzętach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 79
1. O bydlętach i zwierzętach pociągowych 79
2. O dzikich zwierzętach 89
3. O małych zwierzętach 98
4. O wężach 100
5. O robakach 110
6. O rybach 113
7. O ptakach 123
8. O małych stworzeniach latających 138
Księga 13.
Streszczenie 142
1. O świecie 142
2. O atomach 143
3. O żywiołach 145
4. O niebie 145
5. O częściach nieba 146
6. O kołach nieba 148
7. O powietrzu i chmurze 148
8. O grzmocie 149
9. O błyskawicach 150
10. O tęczy oraz o zjawiskach powstających w chmurach 151
11. O wiatrach 153
12. O wodach 157
13. O różnorodności wód 157
14. O morzu 159
15. O oceanie 160
16. O Morzu Śródziemnym 161
17. O morskich zatokach 163
18. O przypływach i cieśninach 164
19. O jeziorach i stawach 165
20. O otchłani 167
21. O rzekach 168
22. O potopach 174
Księga 14. O Ziemi (T. Krynicka, A. Wilczyński, I. Mikołajczyk) 176
1. O Ziemi 176
2. O okręgu świata 177
3. O Azji 178
4. O Europie 188
5. O Libii 196
6. O wyspach 200
7. O przylądkach 210
8. O górach i pozostałych nazwach [związanych z] Ziemią 211
9. O podziemiach 218
Księga 15. O budowlach i polach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 221
1. O miastach 221
Założyciele i założycielki sławnych miast 223
2. O budowlach publicznych 233
3. O budynkach mieszkalnych 240
4. O budynkach sakralnych 242
5. O schowkach 245
6. O roboczych pomieszczeniach 246
7. O wejściach 248
8. O częściach budowli 249
9. O ogrodzeniach 252
10. O namiotach 253
11. O grobach 254
12. O wiejskich budowlach 255
13. O rolach 255
14. O granicach gruntów 258
15. O miarach gruntów 259
16. O drogach 262
Księga 16.
1. O pyłach i bryłach ziemi 265
2. O bryłach ziemi wydobywanych z wody 267
3. O kamieniach pospolitych 270
4. O kamieniach znakomitszych 272
5. O marmurach 277
6. O kosztownych kamieniach 279
7. O zielonych kosztownych kamieniach 280
8. O czerwonych kosztownych kamieniach 283
9. O purpurowych [kosztownych kamieniach] 285
10. O białych [kosztownych kamieniach] 286
11. O czarnych [kosztownych kamieniach] 288
12. O wielobarwnych [kosztownych kamieniach] 289
13. O przeźroczystych [kosztownych kamieniach] 291
14. O ognistych [kosztownych kamieniach] 293
15. O złotych [kosztownych kamieniach] 295
16. O szkle 299
17. O kruszcach 301
18. O złocie 302
19. O srebrze 305
20. O miedzi 306
21. O żelazie 308
22. O ołowiu 310
23. O cynie 311
24. O elektrum 312
25. O wagach 312
26. O miarach 317
27. O symbolach wag 321
Księga 17. O rolnictwie (T. Krynicka, A. Wilczyński) 322
1. O twórcach sztuki rolniczej 322
2. O uprawie pól 323
3. O zbożach 324
4. O roślinach strączkowych 327
5. O winorośli 329
6. O drzewach 333
7. O własnych nazwach drzew 337
8. O wonnych drzewach 354
9. O ziołach wonnych, jak też powszechnie dostępnych 358
10. O warzywach 377
11. O wonnych warzywach 381
Księga 18. O wojnie oraz igrzyskach (T. Krynicka, A. Wilczyński, M. Jońca) 383
1. O wojnach 383
2. O triumfach 387
3. O znakach 389
4. O trąbkach 390
5. O orężu 392
6. O mieczach 392
7. O włóczniach 394
8. O strzałach 397
9. O kołczanach 397
10. O procach 398
11. O taranie 398
12. O tarczach 399
13. O kolczugach 400
14. O hełmach 401
15. O sądzie 401
16. O widowiskach 404
17. O zawodach sportowych 405
18. O rodzajach zawodów sportowych 405
19. O skoku 405
20. O biegu 405
21. O rzucie 406
22. O ćwiczeniach siłowych 406
23. O zapasach 406
24. O palestrze 406
25. O zawodach 407
26. O rodzajach zawodów 407
27. O widowiskach cyrkowych 407
28. O cyrku 408
29. O wyposażeniu cyrku 408
30. O słupach zwrotnych 409
31. O obelisku 409
32. O pomieszczeniach startowych 410
33. O woźnicach rydwanów 410
34. O zaprzęgach czterokonnych 410
35. O rydwanie 411
36. O koniach wyścigowych 411
37. O siedmiu okrążeniach 412
38. O jeźdźcach 412
39. O woltyżerach 412
40. O biegaczach 413
41. O barwach noszonych przez konie 413
42. O teatrze 414
43. O scenie 414
44. O orchestrze 415
45. O aktorach tragediowych 415
46. O aktorach komediowych 415
47. O tymelikach 415
48. O aktorach 416
49. O mimach 416
50. O tancerzach 416
51. Pod czyim patronatem odbywają się przedstawienia 416
52. O amfiteatrze 417
53. O walce konno 417
54. O sieciarzach 418
55. O ścigających 418
56. O sidlarzach 418
57. O pieszych gladiatorach 418
58. O walce z dzikimi zwierzętami 419
59. O niegodziwości tych widowisk 419
60. O grach planszowych 419
61. O kubkach do gry w kości 420
62. O pionkach do gry 420
63. O kostkach do gry 420
64. O symbolice gry w kości 420
65. O wyrazach, które odnoszą się do rzutów kośćmi 421
66. O rzucie kośćmi 421
67. O przesuwaniu pionków, [czyli kamyczków] 421
68. O zakazie gry w kości 421
69. O piłce 422
Księga 19. O statkach, budowlach i szatach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 423
1. O statkach 423
2. O częściach statków oraz ich osprzęcie 427
3. O żaglach 430
4. O sznurach 431
5. O sieciach 433
6. O kowalskim piecu 434
7. O narzędziach kowalskich 436
8. O wznoszeniu ścian 437
9. O planowaniu 437
10. O wznoszeniu [budowli] 437
11. O zdobieniu 442
12. O stropach 442
13. O płytkach zdobniczych 442
14. O mozaikach 443
15. O lepieniu 443
16. O malowidłach 443
17. O barwnikach 444
18. O narzędziach budowlanych 448
19. O stolarzach 449
20. O wynalezieniu obróbki wełny 452
21. O kapłańskich szatach w Prawie 453
22. O rozmaitości ubrań oraz ich nazwach 454
23. O ubiorach noszonych przez poszczególne ludy 458
24. O wierzchnich okryciach mężczyzn 461
25. O wierzchnich okryciach kobiet 464
26. O nakryciach [łóżka] oraz pozostałych ubraniach, które są w użyciu 466
27. O tkaninach 467
28. O barwnikach ubrań 469
29. O narzędziach [do wykonywania] ubrań 470
30. O ozdobach 472
31.
32. O pierścieniach 477
33. O paskach 479
34. O obuwiu 481
Księga 20. O żywności oraz domowym i rolniczym wyposażeniu (T. Krynicka, A. Wilczyński) 484
1. O stołach i pokarmach 484
2 [3]. O piciu 492
3 [4]. O naczyniach do jedzenia 497
4 [5]. O naczyniach do picia 499
5 [6]. O naczyniach na wino i wodę 500
6 [7]. O naczyniach na olej 502
7 [8]. O naczyniach do gotowania 502
8 [9]. O naczyniach, [które służą] do przechowywania 503
9 [10]. O naczyniach dających światło 505
10 [11]. O łóżkach i krzesłach 507
11 [12]. O pojazdach 510
12 [13]. O innych narzędziach, których używamy 511
13 [14]. O narzędziach rolniczych 512
14 [15]. O narzędziach ogrodniczych 514
15 [16]. O sprzęcie jeździeckim 515
Bibliografia 517
Podziękowania 543
Lista darczyńców 544
